Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nhà nước nghiêm khắc mà Tòa án nhân danh Nhà nước áp dụng đối với người phạm tội nhằm mục đích trừng trị và giáo dục họ, qua đó nhằm giáo dục người khác tôn trọng phạm luật, tham gia tích cực đấu tranh phòng chống tội phạm. Bài viết này làm rõ những quy định của pháp luật hiện hành về hình phạt.

1. Khái niệm hình phạt

Điều 30 Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 (BLHS) quy định về hình phạt như sau:

“Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước được quy định trong Bộ luật này, do Tòa án quyết định áp dụng đối với người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người, pháp nhân thương mại đó”.

2. Đặc điểm hình phạt

Dựa vào khái niệm, có thể rút ra hình phạt có một số đặc điểm sau:

+ Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất: Người bị kết án có thể bị hạn chế hoặc tước bỏ quyền tự do, quyền về tài sản,… thậm chí cả quyền sống. Đối với pháp nhân thương mại, tính nghiêm khắc của hình phạt thể hiện ở việc pháp nhân đó bị phạt tiền, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc trong trường hợp đặc biệt còn có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn. Bên cạnh đó, hình phạt cũng để lại hậu quả pháp lí là án tích cho người hoặc pháp nhân thương mại bị kết án trong thời hạn nhất định theo quy định của pháp luật.

+ Hình phạt được luật hình sự quy định và do Tòa án áp dụng: Tòa án là cơ quan duy nhất có quyền quyết định hình phạt đối với người phạm tội hoặc pháp nhân thương mại. Đồng thời Tòa án chỉ được áp dụng các hình phạt được luật quy định trong BLHS.

3. Các loại hình phạt đối với người phạm tội

Điều 32 BLHS quy định đối với người phạm tội có hình phạt chính và hình phạt bổ sung như sau:

+ Hình phạt chính bao gồm: Cảnh cáo; phạt tiền; cải tạo không giam giữ; trục xuất; tù có thời hạn; tù chung thân và tử hình.

+ Hình phạt bổ sung bao gồm: Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định; Cấm cư trú; Quản chế; Tước một số quyền công dân; Tịch thu tài sản; Phạt tiền, khi không áp dụng là hình phạt chính; Trục xuất, khi không áp dụng là hình phạt chính.

Đối với mỗi tội phạm, người phạm tội chỉ bị áp dụng một hình phạt chính và có thể bị áp dụng một hoặc một số hình phạt bổ sung.

4. Các hình phạt đối với pháp nhân thương mại phạm tội

Theo quy định tại Điều 33 BLHS, đối với pháp nhân thương mại phạm tội có các hình phạt sau:

+ Hình phạt chính bao gồm: Phạt tiền; Đình chỉ hoạt động có thời hạn; đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

+ Hình phạt bổ sung bao gồm: Cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định; Cấm huy động vốn; Phạt tiền, khi không áp dụng là hình phạt chính.

Đối với mỗi tội phạm, pháp nhân thương mại phạm tội chỉ bị áp dụng một hình phạt chính và có thể bị áp dụng một hoặc một số hình phạt bổ sung.