Cùng với sự phát triển của y học về các công nghệ phẫu thuật cấy ghép, thay mới,… thì tình hình tội phạm buôn bán về mô hoặc bộ phận cơ thể người cũng diễn biến ngày càng phức tạp. Pháp luật hình sự Việt Nam đã có quy định cụ thể về tội phạm này, trở thành công cụ pháp lý quan trọng, vững chắc cho hoạt động đấu tranh phòng chống tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe của con người.

1. Khái quát chung về tội mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người

Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017 (gọi tắt là BLHS) không giải thích thế nào là mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người mà chỉ nêu tên hành vi “người nào mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người khác….”.

Tuy nhiên, có thể giải thích như sau: Mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người là hành vi dùng tiền hoặc lợi ích vật chất trao đổi lấy mô hoặc bộ phận cơ thể của người khác một cách bất hợp pháp hoặc bằng thủ đoạn khác nhau lấy đi một cách bất hợp pháp mô hoặc bộ phận cơ thể của người khác do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý.

Điều 154 BLHS quy định về tội mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người như sau:

“Điều 154. Tội mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người

1. Người nào mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người khác, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:

a) Có tổ chức;

b) Vì mục đích thương mại;

c) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn, nghề nghiệp;

d) Đối với từ 02 người đến 05 người;

đ) Phạm tội 02 lần trở lên;

e) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân:

a) Có tính chất chuyên nghiệp;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

c) Đối với 06 người trở lên;

d) Gây chết người;

đ) Tái phạm nguy hiểm.

4. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm”

2. Các yếu tố cấu thành tội phạm

2.1. Khách thể của tội phạm

Tội phạm xâm phạm đến quyền sống, quyền được tôn trọng, bảo vệ quyền sống, bảo vệ sức khỏe tính mạng của con người.

2.2. Chủ thể của tội phạm

Chủ thể của tội phạm là người có năng lực chịu trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự.

2.3. Mặt khách quan của tội phạm

Chủ thể của tội phạm thực hiện hành vi mua bán, chiếm đoạt, trao đổi mô hoặc bộ phận cơ thể người lấy tiền hoặc tài sản khác.

2.4. Mặt chủ quan của tội phạm

Chủ thể của tội phạm thực hiện tội phạm với lỗi cố ý.