Quyền tự do đi lại là quyền quan trọng của công dân, do đó khi bắt, giữ hoặc giam người cần phải tuân thủ các quy định của pháp luật. Bài viết phân tích về các yếu tố cấu thành tội phạm và hình phạt đối với người phạm tội khi có hành vi bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật.

Tội phạm được quy định tại Điều 157 Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 (gọi tắt là BLHS). Theo điều luật này thì có ba tội bao gồm tội bắt người trái pháp luật, tội bắt giữ người trái pháp luật và tội giam người trái pháp luật.

1. Các yếu tố cấu thành tội phạm

1.1.Khách thể của tội phạm

Hành vi phạm tội nêu trên xâm phạm đến quyền tự do thân thể của công dân được pháp luật bảo vệ.

1.2. Mặt khách quan của tội phạm

– Đối với tội bắt người trái pháp luật: Được thể hiện ở hành vi khống chế người khác để tạm giữ hoặc tạm giam họ;

Việc khống chế này có thể dùng vũ lực hoặc các biện pháp khác nhau như trói, còng tay… (sau đó thường là người bị hại bị dẫn về nơi nhất định để tạm giữ hoặc tạm giam);

– Đối với tội giữ (tạm giữ) người trái pháp luật: Được thể hiện ở hành vi không cho người bị bắt đi đâu vượt ra ngoài sự kiểm soát của người phạm tội (như bắt ở trong nhà, bắt ngồi tại chỗ…) trong một thời gian ngắn (thường là dưới 24 giờ).

– Đối với tội giam (tạm giam) người trái pháp luật: Được thể hiện qua hành vi nhốt người bị bắt vào một nơi trong một thời gian nhất định (như nhốt ở trong buồng, trong trại giam..).

1.3. Mặt chủ quan của tội phạm

Người phạm tội thực hiện tội phạm này với lỗi cố ý.

1.4. Chủ thể của tội phạm

Người thực hiện tội phạm là bất kỳ người nào có năng lực trách nhiệm hình sự. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự theo khoản 3.

2. Về hình phạt

Tội phạm được chia thành 3 khung hình phạt như sau:

• Khung một: phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
• Khung hai: phạt tù từ 02 năm đến 07 năm nếu thuộc một trong các trường hợp sau: có tổ chức; lợi dụng chức vụ, quyền hạn; phạm tội đối với người đang thi hành công vụ; phạm tội 02 lần trở lên; đối với 02 người trở lên; Đối với người dưới 18 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu hoặc người không có khả năng tự vệ; Làm cho người bị bắt, giữ, giam hoặc gia đình họ lâm vào hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn; Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của người bị bắt, giữ, giam mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%.
• Khung ba: Phạt tù từ 05 năm đến 12 năm nếu thuộc một trong các trường hợp sau: Làm người bị bắt, giữ, giam chết hoặc tự sát; Tra tấn, đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục nhân phẩm của người bị bắt, giữ, giam; Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của người bị bắt, giữ, giam mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm.