Tranh chấp lối đi là tranh chấp phổ biến trên thực tế, nhất là ở vùng nông thôn. Việc xử lý tranh chấp lối đi rất phức tạp, bởi nhiều trường hợp không có căn cứ để giải quyết. 

Vậy, tranh chấp lối đi nhưng không có Sổ đỏ giải quyết như thế nào? 

1. Tranh chấp lối đi có phải là tranh chấp đất đai không? 

Việc xác định tranh chấp về lối đi có phải là tranh chấp đất đai hay không rất quan trọng. Do đó, tranh chấp về lối đi cần được xem xét theo hai trường hợp sau:

1.1. Tranh chấp về quyền mở lối đi ra

Theo quy định tại Khoản 1 Điều 254 BLDS 2015 và Khoản 1 Điều 171 Luật đất đai 2013, chủ bất động sản ở phía trong (bất động sản bị vây bọc) mà không có lối đi hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng thì có quyền yêu cầu chủ bất động sản ở phía ngoài (bất động sản vây bọc) dành cho mình một lối đi hợp lý trên phần đất của họ.

Các bên thỏa thuận về vị trí, giới hạn chiều dài, chiều rộng, chiều cao của lối đi, bảo đảm thuận tiện cho việc đi lại và ít gây phiền hà cho các bên; nếu có tranh chấp về lối đi thì có quyền yêu cầu Tòa án nhân dân, cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác xác định.

Như vậy, ranh chấp về quyền mở lối đi qua giữa chủ bất động sản bị vây bọc với chủ bất động sản vây bọc là tranh chấp dân sự. Nếu đương sự lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp là khởi kiện thì có quyền khởi kiện luôn tại Tòa án.

1.2. Tranh chấp về lối đi do hành vi lấn, chiếm đất giữa những người sử dụng đất liền kề

Tùy từng trường hợp cụ thể để xác định khi nào là tranh chấp đất đai nhưng hầu hết các vụ việc xảy ra do hành vi lấn, chiếm đất giữa những người sử dụng đất liền kề trên thực tế là tranh chấp đất đai.

Căn cứ khoản 24 Điều 3 Luật Đất đai 2013 và khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP, tranh chấp về lối đi do hành vi lấn, chiếm giữa những người sử dụng đất liền được xác định là tranh chấp đất đai (tranh chấp trong việc xác định ai là người có quyền sử dụng đất).

2. Phương thức giải quyết tranh chấp lối đi không có sổ đỏ

2.1. Giải quyết tranh chấp về quyền mở lối đi ra

Có nhiều phương phức giải quyết tranh chấp như thương lượng, hòa giải, khởi kiện. Tuy nhiên, khởi kiện là phương thức có hiệu quả nhất.

Tranh chấp về quyền mở lối đi ra là tranh chấp dân sự nên được giải quyết theo thủ tục giải quyết vụ án dân sự, bao gồm các bước cơ bản như sau: 

Bước 1: Nộp đơn khởi kiện

Bước 2: Tiếp nhận và thụ lý đơn

Bước 3: Chuẩn bị xét xử sơ thẩm

Bước 4: Xét xử sơ thẩm

2.2. Giải quyết tranh chấp về lối đi do hành vi lấn, chiếm đất giữa những người sử dụng đất liền kề

• Hòa giải: Hai bên có xảy ra tranh chấp sẽ mời bên thứ ba hòa giải. Người đứng ra hòa giải thường là trưởng thôn, trưởng ấp, tổ trưởng tổ dân phố, công chức địa chính hoặc đại diện Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn nơi có đất.
• Khởi kiện ra tòa án hoặc đề nghị Ủy ban nhân dân có thẩm quyền giải quyết: các bên tranh chấp phải hòa giải bắt buộc tại Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn nơi có đất (theo khoản 2 Điều 202 Luật Đất đai 2013).

3. Căn cứ giải quyết tranh chấp về lối đi không có sổ đỏ

Khoản 1 Điều 91 Nghị định 43/2014/NĐ-CP quy định tranh chấp đất đai trong trường hợp các bên tranh chấp không có Giấy chứng nhận hoặc không có một trong các loại giấy tờ quy định tại Điều 100 Luật Đất đai 2013 và Điều 18 Nghị định 43/2014/NĐ-CP thì việc giải quyết tranh chấp được thực hiện dựa theo các căn cứ sau:

– Chứng cứ về nguồn gốc và quá trình sử dụng đất do các bên tranh chấp đưa ra.

– Thực tế diện tích đất mà các bên tranh chấp đất đai đang sử dụng ngoài diện tích đất đang có tranh chấp và bình quân diện tích đất cho 01 nhân khẩu tại địa phương.

– Sự phù hợp của hiện trạng sử dụng thửa đất đang có tranh chấp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.

– Chính sách ưu đãi người có công của Nhà nước.

– Quy định pháp luật về giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất.